Verschil tussen bewind, mentorschap en curatele: wat past bij wie?
Het verschil tussen bewind, mentorschap en curatele zit in waar de maatregel over gaat. Bij beschermingsbewind beslist een bewindvoerder mee over uw geld en goederen. Bij mentorschap beslist een mentor mee over uw verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding. Curatele is de zwaarste maatregel: de curator beslist over geld én over persoonlijke zaken. Alle drie de maatregelen worden ingesteld door de kantonrechter. In dit artikel leest u wat elke maatregel inhoudt, wat de gevolgen zijn, wat het kost in 2026 en hoe u bepaalt welke vorm past bij uw situatie of die van een naaste.
Drie beschermingsmaatregelen op een rij
Curatele, beschermingsbewind en mentorschap zijn bedoeld voor meerderjarigen die zelf niet goed beslissingen over hun financiën of hun verzorging kunnen nemen. De Rijksoverheid noemt als voorbeelden een geestelijke handicap, problematische schulden, een verslaving of dementie (bron: Rijksoverheid, Wat zijn de verschillen tussen curatele, bewind en mentorschap?). Het overzicht hieronder laat in één oogopslag zien waar de verschillen zitten.
| Maatregel | Waar gaat het over? | Wie beslist mee? | Gevolg voor de betrokkene |
|---|---|---|---|
| Beschermingsbewind | Geld en goederen | De bewindvoerder | Handelingsonbevoegd voor alles wat onder bewind staat |
| Mentorschap | Verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding | De mentor | Beslist niet meer zelfstandig over deze persoonlijke zaken |
| Curatele | Geld en goederen én persoonlijke zaken | De curator | Handelingsonbekwaam, op wettelijke uitzonderingen na |
Wat is beschermingsbewind?
Beschermingsbewind is bedoeld voor mensen die hun financiële zaken niet zelf kunnen regelen. De kantonrechter kan het instellen als de lichamelijke of geestelijke toestand van iemand daar aanleiding toe geeft, maar ook bij overmatig geld uitgeven of bij problematische schulden. De bewindvoerder beheert dan het geld en de goederen. U kunt daar alleen nog over beschikken met toestemming van de bewindvoerder of van de kantonrechter.
Bij de start maakt de bewindvoerder een boedelbeschrijving: een lijst van alles wat onder het bewind valt. Een kopie daarvan gaat naar de kantonrechter. Ook komt er een plan van aanpak met het doel van het bewind en de afspraken tussen u en de bewindvoerder. In de praktijk komt uw inkomen binnen op een beheerrekening, worden uw vaste lasten op tijd betaald en ontvangt u leefgeld voor uw dagelijkse uitgaven. Meer over deze maatregel leest u op onze pagina over beschermingsbewind aanvragen.
Wat is mentorschap?
Mentorschap gaat niet over geld, maar over persoonlijke zaken. Het is bedoeld voor mensen die hun persoonlijke zaken door hun geestelijke of lichamelijke toestand niet meer zelf kunnen regelen. De mentor beslist mee over verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding. Daarbij kan het ook gaan om feitelijke zaken, zoals het inzien van een medisch dossier.
Een mentor neemt niet alles over. De mentor heeft de plicht om de betrokkene zoveel mogelijk zelf te laten beslissen en om zelfstandig optreden te stimuleren. Denk bijvoorbeeld aan iemand met beginnende dementie die nog goed met geld omgaat, maar niet meer kan overzien welke zorg nodig is.
Wat is curatele?
Curatele is de zwaarste beschermingsmaatregel. Het is bedoeld voor een meerderjarige die zowel zijn financiële als zijn persoonlijke zaken niet zelf kan regelen, en voor wie beschermingsbewind en/of mentorschap niet genoeg is. De curator is de wettelijk vertegenwoordiger en moet voor bijna elke handeling en beslissing toestemming geven. Iemand onder curatele kan wel zelf beschikken over het leefgeld dat de curator geeft.
Alle ondercuratelestellingen en bewinden staan in het openbare curatele- en bewindregister.
Handelingsonbekwaam of handelingsonbevoegd: wat betekent dat?
Iedereen vanaf 18 jaar is volgens de wet handelingsbekwaam. U kunt dan zelf rechtshandelingen verrichten, zoals een huis huren of een telefoonabonnement afsluiten. De drie maatregelen beperken dat op een andere manier:
- Curatele: u bent handelingsonbekwaam. Rechtshandelingen gaan via de curator, behalve de uitzonderingen die de wet noemt. U mag bijvoorbeeld wel zelf de curatele juridisch aanvechten.
- Beschermingsbewind: u bent handelingsonbevoegd voor alles wat onder bewind staat. Daarover beslist u alleen samen met de bewindvoerder of met toestemming van de kantonrechter.
- Mentorschap: u neemt niet meer zelfstandig beslissingen over uw verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding.
Kunt u bewind en mentorschap combineren?
Ja. Bewind en mentorschap kunnen tegelijk worden aangevraagd, of na elkaar. Naast curatele kan dat niet: curatele omvat beide gebieden al. Wel kan de kantonrechter curatele omzetten in bewind en/of mentorschap, en andersom. Omdat curatele zo ingrijpend is, is het goed om eerst te bekijken of bewind, mentorschap of een combinatie daarvan voldoende bescherming biedt (bron: Rijksoverheid, Hoe kan ik curatele, bewind of mentorschap aanvragen?).
Hoe vraagt u een beschermingsmaatregel aan?
U dient een verzoek in bij de kantonrechter. Een advocaat is daarvoor niet nodig. Er is een apart formulier voor curatele, bewind en mentorschap, en op dat formulier staat welke documenten u meestuurt. U stuurt het naar de rechtbank in uw regio. Een verzoek kan worden gedaan door:
- de persoon om wie het gaat zelf;
- de partner;
- familieleden tot in de vierde graad, zoals ouders, kinderen, broers, zussen, ooms, tantes, neven en nichten;
- de voogd of iemand anders met gezag;
- de huidige curator, bewindvoerder of mentor;
- de officier van justitie;
- de organisatie die de persoon verzorgt of begeleidt.
Heeft de betrokkene een voorkeur voor een bepaalde bewindvoerder, mentor of curator, dan volgt de kantonrechter die in principe, tenzij die persoon niet geschikt is. De partner komt als eerste in aanmerking, daarna een ouder, kind, broer of zus. De rechter kan ook een organisatie benoemen, zoals een bewindvoerderskantoor. Voor de aanvraag betaalt u griffierecht; de overheid bepaalt de hoogte en kan die elk jaar op 1 januari aanpassen.
Wat kost bewind, mentorschap of curatele in 2026?
De vergoeding voor een curator, bewindvoerder of mentor heet de jaarbeloning. De bedragen zijn landelijk vastgesteld en worden jaarlijks geïndexeerd. De hoogte hangt af van het aantal mensen dat iemand vertegenwoordigt. De bedragen voor 2026 zijn inclusief onkostenvergoeding en exclusief btw (bron: Rijksoverheid, Krijgt een curator, beschermingsbewindvoerder of mentor een financiële vergoeding?):
| Jaarbeloning 2026 | Professioneel (3 of meer personen) | Familielid (minder dan 3 personen) |
|---|---|---|
| Bewindvoerder | € 1.630 | € 883 |
| Mentor | € 1.603 | € 883 |
| Curator | € 2.993 | € 1.593 |
De betrokkene betaalt de vergoeding zelf. Kan iemand dat niet betalen, dan kan hij in aanmerking komen voor bijzondere bijstand van de gemeente. In uitzonderlijke situaties kan de kantonrechter de beloning anders vaststellen.
Wanneer stopt een beschermingsmaatregel?
Curatele, bewind en mentorschap stoppen niet vanzelf. De kantonrechter heft de maatregel op als er geen reden meer voor is. Bijvoorbeeld omdat de persoon weer voor zichzelf kan zorgen, eventueel met hulp van anderen, of omdat de afgesproken periode voorbij is. Ook bij overlijden stopt de maatregel. Lees meer over bewindvoering laten beëindigen.
Is een wettelijke maatregel altijd nodig?
Niet altijd. Gaat het vooral om overzicht in uw geldzaken en kunt u zelf nog goed beslissingen nemen, dan kan budgetbeheer een lichtere, vrijwillige stap zijn. Daar komt geen rechter aan te pas: het is een afspraak tussen u en de budgetbeheerder. In ons artikel over het verschil tussen budgetbeheer en bewindvoering zetten we beide vormen naast elkaar. In een gratis gesprek kijken we samen of budgetbeheer voldoende is, of dat de bescherming van een bewind verstandiger is. Wij begeleiden u daarbij en zorgen voor overzicht, rust en structuur.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een bewindvoerder en een mentor?
Een bewindvoerder beslist mee over geld en goederen, zoals het betalen van vaste lasten. Een mentor beslist mee over persoonlijke zaken: verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding. Een mentor gaat dus niet over geld.
Wat is het verschil tussen curatele en bewind?
Bewind gaat alleen over geld en goederen. Curatele gaat over geld én persoonlijke zaken. Wie onder curatele staat, is handelingsonbekwaam. Wie onder bewind staat, is alleen handelingsonbevoegd voor wat onder het bewind valt.
Kan iemand tegelijk een bewindvoerder en een mentor hebben?
Ja. Bewind en mentorschap kunnen samen worden aangevraagd of na elkaar. Naast curatele kan dat niet, omdat curatele beide gebieden al omvat.
Is beschermingsbewind hetzelfde als bewindvoering?
In het dagelijks spraakgebruik wel. Beschermingsbewind is de officiële naam van de maatregel; bewindvoering is het werk dat de bewindvoerder daarbij doet.
Wie betaalt de bewindvoerder, mentor of curator?
De persoon voor wie de maatregel geldt, betaalt de jaarbeloning. Is het inkomen te laag, dan kan de gemeente de kosten via bijzondere bijstand vergoeden.
Twijfelt u welke vorm van ondersteuning bij u of uw naaste past? Plan een gratis kennismakingsgesprek via ons contactformulier of bel 085-9027796. Wij begeleiden u naar overzicht en rust in uw geldzaken.
